Krótka historia łyżwiarstwa

Narzeka i utyskuje się często na zimę, że taka smutna, że uniemożliwia spacery i zmusza siedzieć w domu gdzie nawet okna na dłużej nie można otworzyć bez narażenia się na odwiedziny dokuczliwego zimna. Lecz jak mało uzasadnione te skargi, tego dowodzą miłośnicy sportów, zwłaszcza młodzież –  bo i w lecie nie widzi się tylu spieszących na tennisa lub piłkę nożną ilu ich można spotkać w zimie z łyżwami, saneczkami lub nartami.

B. Sport łyżwiarski, 1923 Lwów-Złoczów

POCHODZENIE ŁYŻEW

Łyżwiarstwo jest jednym ze sportów, który powstał przez konieczność życiową. By później stać się rozrywką i ważnym ćwiczeniem w wychowaniu fizycznym człowieka. Ojczyzną łyżew są kraje północne, gdzie warunki naturalne zapewniały łyżwom dużą użyteczność. W czasie długiej zimy stanowiły doskonały środek komunikacji. Łyżwami posługiwali się już ludzie w epoce kamiennej, o czym świadczą wykopaliska archeologiczne.

Początkowo łyżwy były wykonywane ze spiłowanych kości zwierzęcych. Ślizgając się na takich łyżwach dla lepszego odbicia od tafli podpierano się dwoma kijami. Wtedy technika jazdy na łyżwach była bardzo podobna do jazdy na nartach. Takie łyżwy znacznie ułatwiały ludziom pierwotnym polowanie na dużych obszarach.

W Europie największą popularność łyżwy zyskały w Holandii, skąd łyżwiarstwo rozprzestrzeniło się na resztę państw. W XV wieku pojawiły się pierwsze drewniane łyżwy z żelaznymi okuciami, co wprowadziło zmiany w technice jazdy. Zbędne stały się kijki do podpierania.

Wraz z rozwojem kuźnictwa artystycznego żelazny pręt w łyżwach był wyginany do przodu i fantazyjnie ozdabiany. Łyżwy stalowe pojawiają się dopiero na przełomie XVII i XVIII wieku. W tym czasie kolejne ulepszenia konstrukcji dają im większą zwrotność i stabilność podczas jazdy.

Łyżwy z lat 1850-70

Łyżwiarstwo zdobywa coraz większe kręgi zwolenników i staje się ulubioną zabawą ludową podczas zimy. We Francji za panowania Ludwika XVI, łyżwiarstwo obok gier w piłkę staje się ulubionym sportem dworskim. Warto podkreślić, że łyżwiarstwo nie miało podziału społecznego, było nawet bardziej popularne wśród ludu, gdy władcy się nim interesowali.

 

ŁYŻWIARSTWO JAKO RODZAJ SZTUKI

Należy wspomnieć również o dużym zainteresowaniu łyżwiarstwem figurowym. Na przełomie XVIII i XIX wieku powstało wiele publikacji na ten temat. Pierwsza zawierająca instrukcję, co do jazdy i wyboru odpowiednich łyżew była książka Roberta Jonesa Treatise on Skating z 1772 roku. W swojej pracy opisał kilka podstawowych figur. Naturalnie książka była przeznaczona tylko dla mężczyzn dlatego, że kobiety ze względu na wymogi ówcześnie panującej mody i ograniczenia społeczne nie zwykły uprawiać sportu.

O uprawianiu sportu przez kobiety pisałam w poście: Jak być FIT w XIX wieku ?

Największy rozwój łyżwiarstwa przypada na XIX wiek, kiedy to powstawały liczne towarzysko-sportowe zrzeszenia łyżwiarskie. Jednym z takich ugrupowań w Polsce było Warszawskie Towarzystwo Łyżwiarskie założone w 1893 roku. Stowarzyszenie prowadziło szeroką działalność społeczno-kulturalną oraz patriotyczną. Pod koniec XIX wieku było jednym z najwytworniejszych warszawskich salonów.

W 1863 roku został założony w Nowym Jorku The Skating Club przez Jacksona Hainesa, który jako pierwszy wprowadził do swojej jazdy kroki baletowe oraz podkład muzyczny, by uczynić swoje występy bardziej atrakcyjne. Również przyczynił się do ulepszenia łyżew, ponieważ wprowadził krótsze i szersze ostrza, które ułatwiały wykonanie piruetu podczas jazdy. Ponadto jako jeden z pierwszych łyżwiarzy zaczął używać łyżew na stałe przymocowanych do buta.

Jackson Haines (1840-1879)

Przez większość czasu sztywna i schematyczna angielska szkoła łyżwiarstwa figurowego dominowała na obu kontynentach. Z tego powodu Haines postanowił podróżować po Europie, by wprowadzić swoją technikę jazdy, która stała się znana jako styl międzynarodowy. Największą popularność zdobył w Wiedniu, gdzie widownia była zdumiona tym, że tak niepozorny mężczyzna jest w stanie wykonać tyle akrobatycznych ruchów.

Europejskie występy Hainesa przyczyniły się do ustanowienia jego stylu jako jednego z dostępnych do nauczania. Następnie w 1892 roku jego uczniowie w hołdzie dla mistrza założyli Międzynarodową Unię Łyżwiarską, która jest najstarszą istniejącą do dzisiaj organizacją sportową.

Mimo tego, że Jackson Haines był Amerykaninem jego technika jazdy, nie stała się popularna w Stanach Zjednoczonych. Dopiero wiele lat po jego śmierci na Amerykańskich Mistrzostwach Łyżwiarstwa Figurowego w 1914 roku dopuszczono styl międzynarodowy jako jeden z dostępnych w konkursie.

  

Tygodnik Mód, 1872

 

PIERWSZE LODOWISKA

Szybka rozbudowa miast, niezwykle intensywna od połowy XIX wieku nie była nastawiona na tworzenie parków rekreacyjnych i miejsc czynnego odpoczynku na świeżym powietrzu. Pomimo to, w każdej nawet najbardziej zatłoczonej dzielnicy organizowano zimą ślizgawki i lodowiska, które były terenem masowego uprawiania sportu łyżwiarskiego przez młodzież i dorosłych.

W zimie 1858 roku w Nowym Jorku otworzono pierwsze lodowisko, aby bardziej zainteresować społeczeństwo tą formą aktywności fizycznej. Segregacja płciowa, która w XIX wieku wyznaczała rytm życia społeczeństw, nie przetrwała na lodowisku. Łyżwiarstwo było jednym z nielicznych sportów, gdzie młodzi ludzie mogli ze sobą swobodnie przebywać.

 

JAK SIĘ UBRAĆ NA ŚLIZGAWKĘ?

Spopularyzowanie łyżwiarstwa sprawiło, że powstała osobna gałąź przemysłu specjalizująca się tylko w wyrobie łyżew. W latach 70. XIX wieku najpopularniejszym modelem były tzw. Halifaxy mocowane za pomocą sprężynki dawały szybko się wkładać bez konieczności schylania się.

Obuwie do łyżew powinno być wykonane z grubej skóry na grubych podeszwach i niewysokich obcasach. U mężczyzn zwykle buty z cholewami, a u kobiet buty sznurowane sięgające powyżej kostek. Buty powinny być mocno zasznurowane i dobrze dopasowane do stopy.

zdjęcie prawdopodobnie z końca lat 80. XIX wieku

Odzież dolna u mężczyzn powinna składać się z ciepłych wygodnych spodni oraz kurtki. Można było też nosić swetry robione na drutach lub kaftaniki flanelowe. Głowa natomiast powinna być okryta lekką czapką lub kapeluszem, a  na rękach jelonkowe rękawiczki.

Kobiety łyżwujące powinny zakładać sięgające powyżej kolan kamasze sukienne lub ciepłe o spodnie włóczkowe oraz suknię bez trenu opiętą na biodrach, ale sięgającą tylko do kostek, gdyż dłuższa przeszkadzała w jeździe i mogła przy pochylonej postawie podejść pod łyżwę, przyczyniając się do upadku. Całość dopełniał aksamitny kaftanik wysoko zapięty pod szyje i zwykły zimowy kapelusz.

Ze względu na bardzo rozwiniętą okolicznościową modę kobiecą, pozwalano na większą fantazję jedynie z uwzględnieniem trzech kryteriów – ciepło, wygodnie i bezpiecznie.




Zapraszam również do odwiedzenia fanpage’a na Facebooku, ponieważ można tam znaleźć jeszcze więcej ciekawostek dotyczących historii życia codziennego.

Pozdrawiam,